Փուլ III: Մարտ 01, 2010 – մարտ 31, 2011
 2006 թվականի վերջին կիսամյակից Կանանց իրավունքների կենտրոնը Gynuity Health Projects կազմակերպության հետ համատեղ նախաձեռնել է “Հղիության դեղորայքային ընդհատման հնարավորությունների ընդլայնումը Հայաաստանում” ծրագիրը: Հիմնական խնդիրն էր ստանալ Հայաստանի Առողջապահության նախարարության աջակցությունը և թույլտվությունը` երկրում հղիության դեղորայքային ընդհատման մեթոդի տարածման և օգտագործման համար, ինչպես նաև տվյալ մեթոդում կիրառվող համապատասխան դեղամիջոցների գրանցումը և մեթոդի մասին իրազեկության բարձրացումը:

Վերջին տարիների ընթացքում Կանանց իրավունքների կենտրոնը հաջողությամբ ստացավ ՀՀ Առողջապահության նախարարության աջակցությունը և թույլտվությունը Երևանի կլինիկաներում հետազոտության անցկացման համար: Կենտրոնին նաև հաջողվեց հետևյալ աշխատանքների իրականացումը` երկրում հղիության դեղորայքային ընդհատման մեթոդի տարածումն ու օգտագործումը, մեթոդի մեջ կիրառվող դեղորայքների գրանցումը, ինչպես նաև մեթոդի իրազեկության բարձրացումը` Երևանի և Գյումրիի համապատասխան մասնագետների համար թրեյնինգներ անցկացման միջոցով:

2010 թվականի համար նախատեսված գործողությունները ներառում են Հղիության ընդհատման կապակցությամբ բուժօգնության կազմակերպման և տրամադրման ազգային ստանդարտի համար առաջարկությունների փաթեթի մշակման համար Աշխատանքային խմբի ստեղծումը, թրեյնինգների կազմակերպումը, դեղագործական կազմակերպությունների, տվյալ ոլորտի հասարակական կազմակերպությունների և այլ շահագրգիռ անձանց հետ կապ ստեղծելը և նշված հաստատությունների ներկայացուցիչների հետ հանդիպում կազմակերպելը` քննարկելու հասարակությանը դեղամիջոցների հասանելիության խնդիրները և օրենսդրական դրույթները: Նախատեսվում է նաև Հայաստանի տարբեր մարզերում տարածել համապատասխան կրթական թռուցիկներ և բրոշյուրներ:


Փուլ II: Հունվար 01, 2009 - դեկտեմբեր 31, 2009
Որպես “Հղիության դեղորայքային ընդհատման հնարավորությունների ընդլայնումը Հայաստանում” ծրագրի շարունակություն, 2009 թվականից Կանանց իրավունքների կենտրոնի կողմից իրականացվել են մի շարք գործողություններ, որպեսզի երաշխավորվեն ծրագրի նպատակի լավագույն և արդյունավետ իրականացումը` բարելավելու կանանց վերարտադրողական առողջության որակը Հայաստանում: Համաձայն ծրագրի, մի շարք մեծ իրադարձություններ են պլանավորվել, ներառյալ “Հայաստանում Հղիության դեղորայքային ընդհատման մատչելիությանը” նվիրված հանդիպումը ուսումնասիրությունների տվյալների վերաբերյալ, 2 թրեյնինգներ մանկաբարձ-գինեկոլոգների համար: , ինչպես նաև հղիության դեղորայքային ընդհատման մեթոդի մասին հասարակության տեղեկացվածությունը և իմացությունը բարձրացնելու համար հեռուստատեսային հաղորդման անցկացում:

2009 թվականի մայիսի 28-30-ը Ծրագրի տնօրեն դր. Սուսաննա Վարդանյանը մասնակցեց “Հղիության վաղ շրջանները, հիմնախնդիրները, լուծումները և մարտահրավերները” երկրորդ միջազգային կոնֆերանսին, որը տեղի ունեցավ Մոսկվայում:

Հղիության դեղորայքային ընդհատման արդյունքների տարածման հանդիպման օրը քննարկվեց և համաձայնեցվեց տիկ. Ծերեթելիի հետ և նշանակվեց 2009 թվականի հուլիսի 9-ին:
Հաջորդ օրը, 2009 թվականի հուլիսի 10-ին, ծրագրի շրջանակներում Հղիության դեղորայքային ընդհատման վերաբերյալ անցկացվեց թրեյնինգ Երևանի ծննդատների և կլինիկաների բժիշկների համար:

Ծրագրի գործունեության ընթացքում ԿԻԿ-ը համագործակցել է Թբիլիսիից դր. Թ. Ծերեթելիի, ՀՀ Առողջապահության առաջատար մասնագետ` դր. Գ. Ավագյանի և Պերինատոլոգիայի կենտրոնի տնօրեն` դր. Ռ. Աբրահամյանի, ինչպես նաև այլ բժիշկ-հետազոտողների հետ:


Փուլ I: 2006 - 2008
Ամեն տարի միլիոնավոր կանայք ցանկանում են ընդհատել իրենց հղիությունը – 2000 թվականի տվյալների վրա հիմնված ենթադրությունները ցույց են տալիս, որ ամբողջ աշխարհում 210 միլիոն հղիություններից մոտավորապես 46 միլիոնը ավարտվել են պարտադրված ընդհատմամբ: Այդ հղիության ընդհատման մոտավորապես կեսը համարվել է ոչ անվտանգ (կատարվել են ոչ հմուտ մասնագետների կողմից կամ ոչ հիգիենիկ պայմաններում և կամ երկուսն ել) և հանգեցրել են 67,900 մահվան դեպքերի:

Հայաստանը տարածաշրջանում հղիության ընդհատման ամենաբարձր տոկոս ունեցող երկրներից մեկն է (մեկ կնոջ համար 2.6 հղիության ընդհատում): Հղիության ընդհատման բարձր տոկոս ունենալու գործոններից մեկը ժամանակակից հակաբեղմնավորիչների ցածր օգտագործումն է: Հղիության ծառայությունների ընտրության ընդլայնումը մեկ կարևոր քայլ է հանդիսանում կանանց վերարտադրողական առողջության գործում: Հայաստանում, ինչպես հարևան շատ երկրներում, հղիության ընդհատումը ծննդի վերահսկողության ամենաշատ օգտագործվող ձևն է և շատ կարևոր է կանանց ներկայացնել այլընտրանք վիրաբուժական հղիությանը դեղորայքային հղիության ընդհատում:

Այժմ արդեն ավելի քան երկու տասնամյակ է, որ միֆեպրիստոն և միզոպրոստոլ օգտագործող դեղորայքային հղիության ընդհատումը ցույց է տվել, որ հղիության ընդհատման համար այն անվտանգ է և ընդունելի: Չափաբաժիններին, կառավարման ուղղուն, միֆեպրիստոնի և միզոպրոստոլի ընդունման ժամկետների կառավարմանը ուղղված ուսումնասիրությունները ձգտում են է’լ ավելի բարելավելու բուժման ռեժիմները, հղիության տարիքների սահմանափակումները և միզոպրոստոլի կառավարման տեղակայումը այնպես, որ նրանք մատակարարվեն կանանց, նվազեցվեն կողմնակի ազդեցությունները, առավելագույնս ավելացնեն արդյունավետությունը և պարզ լինեն գյուղական վայրերում կիրառվելու դեպքում, որտեղ առողջապահական ծառայությունները կարող ոչ բավարար լինել:

Կանանց իրավունքների կենտրոնը Gynuity Health Projects կազմակերպության հետ համատեղ դեռ 2006 թվականի վերջին կիսամյակից նախաձեռնել է մի գործունեություն` “Հղիության դեղորայքային ընդհատման հնարավորությունների ընդլայնումը Հայաաստանում”: Հիմնական խնդիրն էր ստանալ Հայաստանի Առողջապահության նախարարության աջակցությունը և թույլտվությունը` երկրում հղիության դեղորայքային ընդհատման առաջընթացի և օգտագործման մեր աշխատանքը սկսելու համար, ինչպես նաև տվյալ մեթոդում կիրառվող համապատասխան նախապատրաստությունների գրանցումը:

2007 թվականի մայիսին կազմակերպվեց Դր. Թամար Ծերեթելիի և Ծրագրի ղեկավար Սուսաննա Վարդանյանի հանդիպումը Առողջապահության նախարարության առաջատար մասնագետ Գ. Ավագյանի և Պերինատոլոգիայի կենտրոնի տնօրեն Դր. Ռ Աբրահամյանի հետ: Հանդիպման ընթացքում կողմերը պայմանավորվածության եկան միֆեպրիստոնի օգտագործմամբ հետազոտության էքսպերիմենտալ մասի անցկացման և դր. Աբրահամյանի կողմից ղեկավարվող Երևանի 3 կլինիկաներում 2007 թվականի սեպտեմբերին բժիշկների ուսուցման անցկացման վերաբերյալ: Թեմային և հետազոտությանը ծանոթանալու համար համապատասխան նյութերը թարգմանվել են անգլերենից հայերեն. որոշվել են կողմերի պարտականությունները և ներկայացվել Պերինատոլոգիայի կենտրոնի տնօրեն դր. Ռ Աբրահամյանի կողմից կանանց և բժշկական աշխատողների հետազոտությունների տվյալների հետ միասին:

2007 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներից սկսած, որոշակի փոփոխություններ տեղի ունեցան ՀՀ Առողջապահության նախարարությունում. նշանակվեց նոր նախարար: Այս կապակցությամբ ԿԻԿ-ը պատրաստեց մի նոր բացատրական նամակ` կից անհրաժեշտ փաստաթղթերով և քննարկման համար ուղարկեց այն նախարար Հ. Քուշքյանին: Երբ ստացվեց ՀՀ Առողջապահության նախարարության համաձայնությունը, սկսվեց վերջին փուլը` մեթոդի ներկայացումը: Փուլն ընդգրկում էր մի քանի գործողություններ: Այս գործողութունների հետ միաժամանակ, ԿԻԿ-ի աշխատակազմը շարունակեց կապ պաշտպանել Gynuity Healths Projects-ի ավագ խորհրդատու գործընկեր դր. Թամար Ծերեթելիի և Բեյլորի բժշկական քոլեջի մշտական բժիշկ Էրիկա Չանգի հետ: Ընդհանուր կարծիքը, որ մասնակիցները կիսեցին միմյանց միջև, դա այն էր, որ այն շատ օգտակար էր և կազդի բժիշկների աշխատանքի վրա կլինիկական ուսումնասիրությունների և միֆեպրիստոնով ու միզոպրիստոլով հղիության դեղորայքային ընդհատման ժամանակ:

2008 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսներին, իրականացվեցին IEC նյութերի մշակման աշխատանքները: Պատրաստվեց հղիության դեղորայքային ընդհատման վերաբերյալ բուքլետ, որը մանրամասն տեղեկատվություն է պարունակում մեթոդի մասին: Սկզբնական տարբերակը ուղարկվեց տիկ. Գ. Ավագյանին` սրբագրելու և այն հայ կանանց համար ավելի հասկանալի դարձնելու և նրա բովանդակությունը մեր իրականությանը համապարասխանեցնելու համար: IEC հայերեն և անգլերեն նյութերի վերջնական տարբերակները ուղարկվել էին ձևավորման:

Մայիսի սկզբին ԿԻԿ-ի աշխատակազմը կազմակերպեց դր. Թ. Ծերեթելիի մոնիտորինգային այցը Երևան: Հանդիպում նշանակվեց բոլոր երեք կլինիկաներից հետազոտման համակարգողների հետ: Բոլոր լրացված ուսումնասիրության ձևերը հավաքվեցին և ուղարկեցին դր. Ծերեթելիին` քննարկելու, ստուգելու և մեկնաբանություններ/առաջարկություններ անելու համար:
2008 թվականի հունիսին ԿԻԿ-ը Ջինյուիթիից թարգմանության համար ստացավ “Հղիության ընդհատման ծառայությունների ընդլայնումը Հայաստանում” վերնագրով նյութ` ընդգրկելու հղիության դեղորայքային ընդհատման բյուլետենի մեջ: Սեպտեմբերին հրատարակված բուքլետները բաժանվեցին հայ կանանց միջև հղիության դադարեցման համար հղիության դեղորայքային ընդհատման մեթոդի հետ ծանոթանալու համար: 2008 թվականի վերջին պլանավորված հեռուստատեսային հաղորդման փոխարեն, որոշվեց տվյալ ոլորտում աշխատող առաջատար գինեկոլոգների հետ կազմակերպել կլոր սեղան, պարզելու նրանց կարծիքը և վերաբերմունքը հղիության դեղորայքային ընդհատման նկատմամբ և ստանալու նրանց առաջարկությունները:

Հղիության դեղորայքային ընդհատման վերաբերյալ կլոր սեղանի կազմակերպման և անցկացման համար ԿԻԿ-ը պատրաստեց ՀՀ առողջապահության նախարարությանը ուղղված թույլտվության նամակ: Կլոր սեղանը անցկացվեց 2008 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Արմենիա-Մարիոտ հյուրանոցում:

Մեր կազմակերպության կողմից ձեռնարկած տարբեր գործողությունների ժամանակ օգտագործվում էր յուրաքանչյուր հնարավորություն հղիության դեղորայքային ընդհատման և Gynuity Health Projects-ի մեծ ներդրման շնորհիվ երկրում գոյություն ունեցող նոր մեթոդի հեռանկարների և առավելությունների վերաբերյալ տեղեկատվություն տարածելու համար:

Ծրագրի արդյունքը խոստումնալից է և աշխատանքների սկզբում դրված նպատակները իրականացվել են: Չնայած որոշակի բարդություններին, միֆեպրիստոնը հաջողությամբ գրանցվեց 2007 թվականին և ներկրվեց Հայաստան 2008 թվականին:

Հասարակության տեղեկացվածությունը բարձրացնելուն ուղղված գործողությունները անհրաժեշտ համարվեցին իրականացնելու նաև Հայաստանի շրջաններում: Զգալի կարևորություն էր տրված հղիության դեղորայքային ընդհատման նոր մեթոդի մասին կանանց տեղեկացնելուն, Հայաստանում կանանց վերարտադրողական առողջության խնամքի որակը բարելավելու համար դեղորայքի օգտագործման վերաբերյալ խելացի խորհրդատվություն ստանալու հնարավորություններին, ինչպես նաև հնարավորություն` դիմելու հղիության դեղորայքային ընդհատման անվտանգ և արդյունավետ մեթոդին: