"Ընտանեկան բռնության դեմ պայքարը Հայաստանում “Ընտանեկան բռնության մասին” ՀՀ օրենքի նախագծի քարոզչության և լոբբինգի, կրթական ծրագրի և ռազմավարական դատավարության միջոցով” ծրագրի շրջանակներում "Կանանց իրավունքերի կենտրոն" ՀԿ-ը իրականացնում է կանանց նկատմամբ բռնության դեմ ուղղված պատժի մեխանիզմների կատարելագործում:

Այս ծրագրի միջոցով փորձեր են արվում օգտագործել դատական համակարգը լայնածավալ սոցիալական փոփոխությունների հասնելու համար: Այդ մեթոդը կիրառելիս օրենքը որպես գործիք է օգտագործվում կանանց իրավունքների պաշտպանության և սոցիալական արդարության վերականգման համար:

Ռազմավարական դատավարության նպատակներն են` գտնել ու լուծում տալ այնպիսի խնդիրների, որոնք բնորոշ են ընտանեկան բռնության ենթարկված կանանց իրավունքների պաշտպանությանը, ինչպես նաև այն խնդիրների, որոնք առնչվում են օրենքի դրույթի անհրաժեշտ և ճիշտ կիրառմանը:

"Կանանց իրավուքների կենտրոնը" այս ծրագրի շրջանակներում տրամադրում է ոչ միայն իրավաբանական անվճար ծառայություն, այլ նաև տեխնիկական և այլ օժանդակություն` հրապարակայնություն, լուսաբանում և այլն: Բոլոր այն կանայք, ովքեր ենթարկվել են ընտանեկան բռնության, կարող են դիմել "Կանանց իրավունքների կենտրոն" ՀԿ ռազմավարական դատավարություն ծրագրի շրջանակներում իրենց դատական պաշտպանությունը կազմակերպելու համար:

"Ոչ ասենք ընտանեկան բռնությանը"

Ընտանեկան բռնության մասին հրապարակավ խոսելը մեզանում այնքան էլ ընդունված չէ: Թվում է` խնդիրը գոյություն չունի կամ եթե նույնիսկ ունի, ապա յուրաքանչյուրիս անձնական գործն է և հրապարակման արժանի չէ: Սակայն, եթե հասկանանք, որ ընտանեկան բռնությունը չի կարող բացասական հետևանք չունենալ հասարակության վրա` խոչընդոտելով զարգացմանն ու առաջընթացին, ապա պարզ կդառնա, թե ինչու այս խնդրի մասին պետք է բարձրաձայնել, դատապարտել և իհարկե պայքարել դրա դեմ:

"Կանանց իրավունքների կենտրոն" ՀԿ-ը իր գործունեության ընթացքում պարբերաբար շփվում է ընտանեկան բռնության դեպքերի հետ, ինչպես նաև հոգեբանական և իրավաբանական օգնություն է ցուցաբերում բռնության ենթարկվածներին:

"Կանանց իրավունքների կենտրոն" ՀԿ-ի կողմից 2009թ-ին ընտանեկան բռնության դեպքերի ուսումնասիրության ընթացքում հայտնի դարձան բազմաթիվ դեպքեր, որոնք առնչվում էին ընտանիքում կանանց իրավունքների ոտնահարմանը, մասնավորապես այնպիսի կանանց, ովքեր ենթարկվել են ֆիզիկական, հոգեբանական և նույնիսկ սեռական բռնության իրենց իսկ կողակցի կողմից:

Ուսումնասիրության արդյունքում մեր կողմից ուշադրության արժանացավ ՀՀ քաղաքացի Ա. Կ.-ն, ում նկատմամբ կատարվել է ընտանեկան բռնություն: Հանդիսանալով 4 անչափահաս երեխաների մայր` ամուսնության ընթացքում պարբերաբար բռնության է ենթարկվել ամուսնու կողմից: Ինչպես պարզվեց, ամուսինը, հանդիսանալով աղանդավորական շարժման ակտիվ մասնակից, մինչ օրս փորձեր է անում այդ շարժմանը ներգրավել անչափահաս երեխաներին:

Ա. Կ.-ն, 2009թ-ին դիմելով դատարան, պահանջել է լուծել իր և ամուսնու մինչև կնքված ամուսնության փաստը: Դատարանը բավարարել է նրա պահանջը, և այժմ Ա.Կ.-ն իր անչափահաս երեխաների հետ բնակվում է առանձին` առանց բնակության տարրական պայմաներ ունենալու: Երեխաների ապրուստի միջոց ստանալու կապակցությամբ Ա.Կ.-ն կրկին անգամ հայց է ներկայացրել դատարան` պահանջելով նախկին ամուսնուց բռնագանձել գումար հօգուտ երեխաների: Առաջին ատյանի դատարանը, պահանջը մասնակի բավարարելով, ալիմենտի չափ է սահմանել` ամեն երեխայի համար 10 հազար ՀՀ դրամ:

Հայցվորը, չբավարարվելով չնչին գումարով, դիմեց Վերաքննիչ դատարան: ՀՀ Վերաքննիչ դատարանում դատական նիստի ժամանակ Ա.Կ.-ի նախկին ամուսինն ամեն կերպ դատարանին փորձում էր հավաստիացնել, որ ինքը չի աշխատում և գոյատևում է հարազատների օգնությամբ: Դատարանի այն հարցին, թե ինչպես է նա պատկերացնում իր երեխաների գոյատևումը 10 հազար ՀՀ դրամով, նա պատասխանեց, որ դա բավարար է նրանց ամսական ծախսերի համար և նույնիսկ նշեց, որ ինքը ամսական ծախսում է չորսից հինգ հազար դրամ, ինչը մեծ զարմանք առաջացրեց դատարանում գտնվողներին:

Դատարանը, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով և հիմնվելով գործում եղած ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտության վրա, դատական ակտի հրապարակման օր նշանակեց սույն թվականի փետրվար ամսին: Նշված օրը ՀՀ Վերաքննիչ դատարանը Ա.Կ.-ի վերաքննիչ բողոքը մերժեց և առաջին ատյանի դատարանի ընդունած որոշումը թողեց անփոփոխ: Այսինքն` քաղաքացի Ա.Կ-ն ստիպված է իր 4 անչափահաս երեխաներին ամսական ընդամենը 40 հազար ՀՀ դրամով ապահովել: Իսկ նախկին ամուսինը այդպես էլ հրաժարվում է երեխաներին ապրուտի տարրական պայմաններով ապահովելուց, կարծես թե երեխաների խնամքի հարցը նրան չի վերաբերում:

Նշենք նաև, որ Ա.Կ.-ն, նախկին ամուսնու կողմից ենթարկվելով ծեծի, ժամանակավոր կորցրել է աշխատունակությունը (աջ ձեռքի մեծ մատի կոտրվածք): Այդ կապակցությամբ պատասխանողը ոչ մի քայլ չի ձեռնարկել կնոջ առողջության վերականգման նպատակով ծախսերի հատուցման համար: Ֆիզիկական բռնության դեպքի կապակցությամբ Ա.Կ.-ն բազմիցս դիմել է Ոստիկանություն, բայց փաստի առիթով համապատասխան գործողություններ չեն ձեռնարկվել:

"Կանանց իրավունքների կենտրոն"-ի գործունեության ուղղություններից մեկն էլ այս խնդրի հրապարակայնացումն է և հասարակությանը տեղեկացնելը` այդպիսով արմատավորելով, որ կանանց նկատմամբ բռնությունը միշտ դատապարտելի է և անպատժելի չէ: 

"Չունեմ, որտեղից տամ"

«Կանանց իրավունքների կենտրոն» ՀԿ-ի կողմից 2009թ-ին ընտանեկան բռնության դեպքերի ուսումնասիրության ընթացքում հայտնի դարձան բազմաթիվ դեպքեր, որոնք առնչվում էին ընտանիքում կանանց իրավունքների ոտնահարմանը, մասնավորապես այնպիսի կանանց, ովքեր ենթարկվել են ֆիզիկական, հոգեբանական և նույնիսկ սեռական բռնության իրենց իսկ կողակցի կողմից:

Ուսումնասիրության արդյունքում այս անգամ մեր կողմից ուշադրության արժանացավ Աբովյան քաղաքի բնակիչ Ս. Գ.-ն, ում նկատմամբ կատարվել է ընտանեկան բռնություն:
Հանդիսանալով 4 անչափահաս երեխաների մայր` ամուսնության ընթացքում ամուսնու կողմից պարբերաբար ենթարկվել է ընտանեկան բռնության: Ինչպես պարզվեց, Ս. Գ.-ի ամուսինը հարբեցող էր և պարբերաբար ծեծի էր ենթարկում նրան ` ֆիզիկական և հոգեբանական ճնշում գործադրելով Ս. Գ.-ի և նրա երեխաների վրա:

2008 թ.-ին Ս. Գ.-ն դիմել է Կոտայքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան` պահանջելով ամուսնուց ապրուստի միջոց բռնագանձել հօգուտ 4 անչափահաս երեխաների: Դատարանի վճռով յուրաքանչյուր երեխայի համար բռնագանձվեց ամսական 10,000-ական ՀՀ դրամ: Ալիմենտի բռնագանձումը սկսվել է 17.09.2008 թ.-ից, սակայն ամուսնու` բավարար նյութական միջոցներ չունենալու պատճառով մինչ այժմ ալիմենտի վճարում չի կատարվել:

2009թ-ին Ս. Գ-ն, դիմելով դատարան, պահանջել է լուծել իր և ամուսնու միջև կնքված ամուսնության փաստը` քանի որ համատեղ ապրելն այլևս անհնար էր: Դատարանը բավարարել է Ս. Գ-ի պահանջը, և այժմ նա իր անչափահաս երեխաների հետ միասին բնակվում է իր ծնողների մոտ:

Անդրադառնալով ալիմենտին` նշենք, որ չվճարված գումարի համար Ս. Գ-ն դիմել է ԴԱՀԿ ծառայություն` պահանջելով լուծում տալ այս խնդրին: Վերջինս Ս. Գ-ի նախկին ամուսնուն պատկանող հողատարածքի նկատմամբ սահմանել է կալանք` հետագայում դրա վաճառքից կնոջը գումար հատկացնելու պայմանով:

Ս. Գ-ն բազմիցս դիմել է տարբեր ատյաններ` խնդրելով լուծում տալ իր և իր երեխաների գոյատևման հարցին: Բայց ամեն ինչ ապարդյուն է. ոմանք ոչ միայն չեն օգնում, այլև խանգարում են նրա խախտված իրավունքների վերականգմանը: Մինչ այսօր Ս. Գ-ն պայքարելով ոչնչի չհասավ, և ինչպես պետք է նա արդարացնի հոր անգործությունը` երեխաներին ապրուստի միջոց չապահովելը:
Ստացվում է այնպես, որ պարտավորություններից խուսափելը դարձել է ծնողի համար հարցի լուծում. “Չունեմ, որտեղից տամ” արտահայտության կիրառմամբ:
Արդյոք երեխայի համար այս արտահայտությունը ընդունելի է և բավարար “կշտանալու” համար:

"Իրավունքների վերականգնում"

Կանանց իրավունքների կենտրոնը սույն թվականի հունվար ամսին ձեռնամուխ եղավ դիմել Կոտայքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան` Բյուրեղավան քաղաքի բնակիչ Լ. Ս. խախտված իրավունքերի վերականգման համար:

Լ. Ս.-ն լինելով 2 անչափահաս երեխաների մայր իր ամուսնական կյանքի ընթացքում պարբերաբար ենթարկվել է ֆիզիկական, սեռական, տնտեսական և հոգեբանական բռնության իր ամուսնու կողմից: Երկար տարիներ լռելով և ոչինչ չձեռնարկելով` Լյուդան վերջապես որոշեց դիմել Կանանց իրավուքների կենտրոն իր իրավունքերի պաշտպանության համար:

Սույն թվականի հունվարի 11-ին Կոտայքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանում դատավոր Ս. Թորոսյանի նախագահությամբ տեղի ունեցավ դատական նիստ և քննվեց Լ. Ս.-ի քաղաքացիական հայցը ընդդեմ Բյուրեղավան քաղաքի բնակիչ Ա. Խ-ի: Հայցվորը դատարանից պահանջեց լուծել իր և ամուսնու միջև տեղի ունեցած ամուսնությունը և երեխաների համար պահանջեց ալիմենտ կայուն դրամական գումարով: Միևնույն ժամանակ հայցվորը ներկայացրեց համատեղ կյանքի ընթացքում ձեռք բերված անշարժ գույքի/ հողի/ նկատմամբ սեփականության իրավունքի ձեռք բերման և հրապարակային սակարկություններով բնակարանի վաճառքի պահանջ:
Նշված նիստի ընթացքում պատասխանողի կողմից ներկայացվեց հակընդեմ հայց` երեխաների տեսակցության կարգ սահմանելու և դաստիարակությանը մասնակցելու պահանջի վերաբերյալ: Դատական նիստը հետաձգվեց և կողմերին տրվեց 2 ամիս ժամանակ հաշտության համար: Իսկ ալիմետի և հակընդեմ հայցով մյուս գործերը հետաձգվեցին մինչև սույն թվականի հունվարի 25-ը:

Չնայած այն հանգամանքին, որ Լ. Ս.-ը կտրականապես դեմ էր պատասխանողի հետ հաշտության ինչ-որ եզրեր գտնելուն, այնուամենայնիվ, դատարանը սահմանեց ժամկետ: Հաշտության ժամկետը լրանում է սույն թվականի մարտ ամսին և այդ կապակցությամբ կներկայացնենք նոր տեղեկություններ:

Հունվարի 25-ին տեղի ունեցած դատական նիստի ընթացքում, որը վերաբերվում էր անշարժ գույքի /հողի/ համասեփականատեր դառնալու և գույքը հրապարակային սակարկություններով վաճառքի պահանջներին, պատասխանողի կողմից առաջարկ արվեց գործը հաշտության տարբերակով լուծելու վերաբերյալ: Դատարանի կողմից տրվեց ժամկետ հաշտության համաձայնագիր ձևակերպելու համար: Իսկ առաջին պահանջի կապակցությամբ /սեփականության իրավունքի ձեռք բերման/ պատասխանողը չառարկեց հայցի դեմ: Վճռի հրապարակման օր նշանակվեց փետրվարի մեկին:
Ս. թ. փետրվարի 1-ին դատարանի կայացրած վճռով Լ. Ս.-ն ձեռք բերեց իր ամուսնության ընթացքում ամուսնու հետ ձեռք բերված հողի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ½ մասը, ինչպես նաև դատարան ներկայացվեց հաշտության տեքստը` բնակարանը հրապարակային սակարկություններով վաճառքի վերաբերյալ:

Փետրվարի 5–ին դատարանը հրապարակեց վճիռ, որով հաստատեց հաշտության համաձայնությունը: Ալիմենտի և երեխաների տեսակցության մասով կողմերի միջև հաշտության եզրեր չգտնվեցին և Կոտայքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանը նիստը հետաձգեց և դատական ակտի հրապարակման օր նշանակեց փետրվարի 15-ին:

Նշված օրը դատարանը Հանում Հայաստանի Հանրապետության վճիռ կայացրեց, որի համաձայն 2 անչափահաս երեխաներից յուրաքանչյուրի համար ալիմենտի չափը սահմանվեց 17.500/տասնյոթ հազար հինգ հարյուրական/ ՀՀ դրամ, իսկ տեսակցության օրեր նշանակվեց շաբաթական 2 օր` մեկ օրը 4 ժամով, իսկ մեկ օրը գիշերակացով:

Դեպքի մասին նոր տեղեկությունները կհրապարակվեն: